Economic update: navigeren door structureel hogere rentevoeten

Het tijdperk van lage rentevoeten en grenzeloze globalisering ligt definitief achter ons. Vandaag manoeuvreren Belgische ondernemers door een economische realiteit die wordt gedicteerd door structureel hogere rentevoeten, stevige begrotingsuitdagingen en geopolitieke breuklijnen. In deze Economic update analyseert Koen De Leus, hoofdeconoom bij BNP Paribas Fortis, de macro-economische verschuivingen. Bovenal vertaalt hij ze naar de praktijk: hoe loodst u uw onderneming veilig en rendabel door deze volatiele overgangsjaren?

De onverbiddelijke stijging van de termijnpremie

Wie stiekem hoopt op een snelle terugkeer naar de historische rentelaagtes van het afgelopen decennium, stelt die verwachting best bij. Rentevoeten bewegen uiteraard altijd in golven mee met de conjunctuur, maar de fundamentele bodem is definitief verhoogd.

De drijvende kracht achter deze structurele stijging is de termijnpremie. Dat is de risicovergoeding die beleggers eisen om hun kapitaal voor langere tijd vast te zetten in obligaties. "Tussen 2010 en 2020 werd die premie kunstmatig laag gehouden door het opkoopbeleid van centrale banken," legt Koen De Leus uit. "Vandaag is die premie gestegen van -1% naar circa +1%, en de kans is reëel dat we op termijn terugkeren naar het historische gemiddelde van 2% of meer."

De redenen daarvoor zijn legio. We bevinden ons in een geopolitiek volatiele periode, door historici soms een Fourth Turning genoemd, waarin (handels)conflicten en protectionisme toenemen. Koppel die onzekerheid aan de gigantische investeringsbehoeftes voor de klimaattransitie, oplopende defensiebudgetten en de kosten van de vergrijzing, en het resultaat is een economie die structureel gevoeliger is voor inflatieschokken. Bovendien is kapitaal duurder geworden, en dat zal nog even zo blijven.

Waarom snijden in overheidsuitgaven loont voor de economie

Naast de rente hangt ook de staatsschuld als een donkere wolk over de markt. Zowel op Europees als op Belgisch niveau dringen miljardenbesparingen zich op. Dreigen die zware begrotingssaneringen de economische motor volledig te doen stilvallen?

Volgens De Leus biedt de geschiedenis een hoopvol, maar streng perspectief. Uit een uitgebreide analyse van consolidatieperiodes in achttien Europese landen blijkt dat de manier waarop een overheid saneert, cruciaal is. "Landen die hun begrotingstekort dichtten door de belastingen te verhogen, zagen hun economische groei in de vier daaropvolgende jaren met gemiddeld één procentpunt lager uitkomen dan in de periode vóór de sanering. Maar overheden die de moed hadden om structureel in hun eigen uitgaven te snijden, kregen achteraf een stevige boost: hun economie groeide in de jaren nadien met zowat één procentpunt extra."

“Het advies aan de beleidsmakers is dus duidelijk: hou de uitgaven onder controle, of verlaag ze.” Koen De Leus

Bovendien krijgt onze economie momenteel een onverwachte reddingsboei toegeworpen vanuit Duitsland. Na jaren van onderinvestering pompt de grootste economie van Europa nu massaal kapitaal in defensie, infrastructuur, energie en digitalisering. Deze investeringsgolf creëert een positieve slipstream waar ook Belgische toeleveranciers en kmo’s dankbaar op kunnen meesurfen, wat ons land voor een stuk behoedt voor stagnatie.

Investeren verschuift van expansie naar efficiëntie

Die hogere rentevoet laat zich uiteraard voelen in de bedrijfswereld. Al is die impact snel, maar ongelijker verdeeld. Variabele leningen worden onmiddellijk duurder. Obligaties met een vaste coupon beschermen ondernemingen tijdelijk tot er geherfinancierd moet worden, maar die vorm van financiering via bedrijfsobligaties is in België en Europa veel minder gebruikelijk. Het zijn de ondernemingen met een hoge schuldgraad, lage kredietkwaliteit of zwakke kasstromen die het eerst geraakt worden. Daardoor zijn sectoren zoals commercieel vastgoed, de bouw en cyclische, kleinere bedrijven vandaag veel gevoeliger dan cashrijke multinationals.

Uit enquêtes blijkt dat bedrijven die hogere financieringsrente stilaan ook echt beginnen te voelen. We zitten echter lang niet in de situatie van 2022-2023, toen de ECB-rente razendsnel de hoogte in ging en daar lange tijd bleef. Desondanks blijft de financiële situatie van bedrijven relatief gezond. Belgische bedrijven hebben sinds de piek van 2009 het aantal uitstaande leningen teruggeschroefd, waardoor echte financiële problemen voor de meeste bedrijven uitblijven. Toch dringt een betere opvolging van de leningen zich op: het percentage niet-presterende leningen (NPL) is opgelopen van een dieptepunt van 2,75% in 2023 naar 3,6% vandaag. Dat blijft historisch gezien wel nog steeds een redelijk laag niveau.

Waar kredieten enkele jaren geleden nog spotgoedkoop waren om blinde expansie te financieren, is die kraan vandaag grotendeels dichtgedraaid.

"We zien in de hele eurozone dat pure uitbreidingsinvesteringen, zoals het bouwen van extra fabrieken, fors zijn teruggelopen." Koen De Leus

Wat we wel zien, is een bewuste focus op rationalisatie. Bedrijven investeren hun middelen vandaag zeer gericht in het verlagen van hun operationele kosten. Dat vertaalt zich in projecten rond energie-efficiëntie, de vergroening van het wagenpark en bedrijfsprocessen, en de integratie van kunstmatige intelligentie. Zeker in energie-intensieve sectoren is die efficiëntieslag geen luxe, maar een absolute voorwaarde om internationaal competitief te blijven nu de Europese energieprijzen structureel hoger liggen dan in de Verenigde Staten of Azië.

Herteken uw exportstrategie en kijk verder dan de klassieke markten

Wat betekent dit alles voor uw groeistrategie als bedrijfsleider of CEO? Een van de belangrijkste adviezen voor bedrijven met internationale ambities is het herzien van de traditionele exportmarkten. Jarenlang waren de Verenigde Staten en China de logische bestemmingen voor internationale groei, maar die vanzelfsprekendheid brokkelt af.

De VS werpen steeds hogere importtarieven op om hun eigen industrie te beschermen, terwijl China op technologisch vlak een gigantische inhaalbeweging heeft gemaakt en nu zelf hoogwaardige producten richting Europa stuurt én minder importeert. De Leus adviseert ondernemers daarom om hun horizon te verbreden en risico's te spreiden. Kijk proactief naar regio's waarmee Europa recent nieuwe handelsakkoorden sloot, zoals Canada, Mexico of de Mercosur-landen.

Ook de Europese interne markt blijft een gigantisch potentieel. Europa staat voor een gigantische investeringsgolf om haar energie- en klimaattransitie waar te maken, defensie op te schroeven en AI-infrastructuur uit te bouwen. Maar ondernemen in Europa blijft nodeloos complex.

“Ondanks de eenheidsmunt botsen bedrijven binnen Europa nog te vaak op nationale regelgeving en administratieve muren.” Koen De Leus

Zo liggen de kosten om diensten naar een ander EU-land te exporteren gemiddeld dubbel zo hoog als op de thuismarkt. Toch liggen ook daar kansen voor wendbare kmo’s, zeker nu Europa werk maakt van een eengemaakte kapitaalmarkt (Capital Markets Union) om grensoverschrijdend zakendoen vlotter te financieren. Let wel op met goedbedoelde Europese regelgeving zoals het eenheidsstatuut of het ‘28ste regime’. Dit is nog steeds geen wet. Men werkt momenteel naar een compromis toe waarbij lidstaten bepaalde eigen keuzes kunnen maken. Het grote risico daarvan is dat we niet naar één eenheidsstatuut gaan, maar afstevenen op een 27 versies van het 28ste regime.

Neem de regie over uw herfinanciering en indekking

Het tweede grote advies voor ondernemers draait om de financiering zelf: wees proactief. Te veel bedrijven laten de vervaldatum van hun bestaande kredieten passief op zich afkomen, om dan plots verrast te worden door een rentevoet die verdubbeld is ten opzichte van hun initiële lening.

"In een omgeving van structureel hogere rente mag u zich niet laten verrassen," waarschuwt De Leus. "Zodra u merkt dat de rente een tijdelijke, conjuncturele dip maakt, is dat hét moment om met uw relatiebeheerder aan tafel te zitten. Bekijk of u een deel van uw lening kunt herfinancieren of de rente voor een langere periode kunt vastklikken."

Hetzelfde geldt voor de stap naar die nieuwe, onbekende exportmarkten. Nieuwe regio's aanboren brengt commerciële en financiële risico's met zich mee. Door in een vroeg stadium gebruik te maken van oplossingen zoals factoring, of voor grotere bedrijven bankgaranties en Trade Finance, dekt u het risico op wanbetalingen af en behoudt u de broodnodige zuurstof in uw werkkapitaal. In tijden van volatiliteit is een open, strategische dialoog met uw relatiebeheerder dan ook uw sterkste wapen.