Gevecht om de olieprijs in de Straat van Hormuz
5 min
De oorlog in Iran roept onvermijdelijk herinneringen op aan de energiecrisis van 1979, toen de Iraanse Revolutie leidde tot een explosie van de olieprijzen, lange rijen bij tankstations en een wereldwijde inflatieschok. Toch is de wereldeconomie anno 2026 in belangrijke opzichten minder kwetsbaar voor een olieschok dan destijds — al zijn er nieuwe risico’s bijgekomen.
1979 versus vandaag
In 1979 leidde de revolutie in Iran tot een stijging van de olieprijs met circa 165%. Niet omdat Iran zelf zo’n groot deel van de wereldproductie vertegenwoordigde, maar omdat markten vreesden voor bredere verstoringen in het Midden-Oosten. Speculatief hamsteren en productiebeperkingen door buurlanden zoals Saudi-Arabië hielden de prijzen langdurig hoog.
Vandaag zijn er een aantal redenen om aan te nemen dat we niet aan de vooravond staan van een nieuwe olieschok. Vooreerst is het marktaandeel van Iran gedaald naar 5 procent. Daarnaast beschikt Opec+ vandaag over een serieuze reservecapaciteit van zeker 5 miljoen vaten per dag om tekorten op te vangen.
Minder kwetsbare economie
Er zijn ook drie structurele redenen waarom een eventuele olieschok vandaag minder economische schade aanricht dan in de jaren zeventig.
- De economie is minder energie-intens
De hoeveelheid olie die nodig is om één eenheid bbp te produceren, is sinds 1980 met circa 70% gedaald in de VS en 60 à 75% in Europa. De economie is efficiënter en minder energie-intens geworden, auto’s zijn zuiniger en een toenemend deel van de elektriciteitsproductie komt uit kern- en hernieuwbare energie. In de EU is het aandeel van aardgas gedaald met een vijftal procentpunten naar circa 17% na de Russische inval in Oekraïne.
- De inflatie is veel lager
Tijdens de oliecrisis van 1979 was de inflatie al hoog en waren verwachtingen “ontankerd”: bedrijven en werknemers anticipeerden op verdere prijsstijgingen, wat een loon-prijsspiraal veroorzaakte. Vandaag ligt de inflatie veel lager en de langetermijnverwachtingen blijven relatief stabiel. Daardoor is de kans kleiner dat een tijdelijke energiepiek uitmondt in langdurige stagflatie.
- De VS als grootste olieproducent
Dankzij de schalierevolutie is de VS uitgegroeid tot ’s werelds grootste olie- en gasproducent en netto-exporteur. Hogere prijzen leiden tot hogere exportinkomsten en stimuleren extra productie, wat uiteindelijk neerwaartse druk op de prijs zet. Europa blijft echter een importeur van gas en olie. Daar waar de VS profiteren van hogere gas- en energieprijzen, betaalt Europa er volledig voor.
Alles draait om de Straat van Hormuz
Ondanks de lagere kans op een langdurige olieschok is het lot van de economie - en de aandelenmarkten - de komende weken onlosmakelijk verbonden met de olieprijs. De toegankelijkheid van de Straat van Hormuz, een doorgang van amper 30 kilometer breed waar 20% van alle olie en gas passeert, is daarin cruciaal.
De initiële reactie van de markt op de aanval op Iran was gematigd ... tot Iran verklaarde dat het de Straat zou afsluiten. De olieprijs schoot door het dak en de aandelenmarkten beleefden een vuurrode dag. President Donald Trump pareerde met de belofte een verzekeringssysteem te zullen opzetten waarbij de Amerikaanse overheid garant staat voor eventuele schade aan schepen. De olieprijs dook prompt lager en de aandelenmarkten maakten een groot deel van hun verliezen goed. Handelaars willen echter boter bij de vis, met een nieuwe stijging tot gevolg.
Conclusie: de richting van Wall Street wordt bepaald door wat er in die andere Straat gebeurt.
Klok tikt in het voordeel van Iran
Wat is de militaire strategie van Iran? Enerzijds beseffen ze dat ze militair niet opgewassen zijn tegen de Verenigde Staten en Israël. Anderzijds toont een rondvraag van Reuters/ Ipsos dat amper een kwart van de Amerikanen hun president volgt in zijn oorlog. De klok tikt dan ook in het voordeel van Iran, dat gedoseerd terugslaat en probeert de olieprijs verder de hoogte in te duwen. Met de tussentijdse verkiezingen van november in het vooruitzicht en ‘Joe Sixpack’ die al voor de aanvang van deze oorlog steen en been klaagde over de hoge prijzen, kan de Republikeinse partij een nieuwe stijging van de inflatie missen als kiespijn.
Volatiel, maar koopkansen
Dit conflict is volgens ons tijdelijk van aard. We staan niet aan de vooravond van een nieuwe olieschok. De komende weken blijven de financiële markten wel volatiel. Want naast deze nieuwe geopolitieke schok liggen er nog enkele andere grijze zwanen op de loer. Zo is er de bezorgdheid over de private kredietmarkt en de hoge waarderingen van een aantal AI-aandelen. Een oorlog kan dan het excuus worden om winst te nemen.
Voor investeerders is het zaak om een goed evenwicht te zoeken tussen het beschermen van kapitaal en het grijpen van kansen. Marktdalingen omwille van geopolitieke schokken zijn in het verleden steevast mooie koopopportuniteiten gebleken. Dat zal ook deze keer niet anders zijn.