Zelfstandige met een eenmanszaak: hoe vult u uw wettelijk pensioen aan?

Pensioen voor zelfstandigen: wat moet u onthouden?

• Uw wettelijk pensioen is het pensioen dat de overheid u zal uitkeren.
• U kan dat aanvullen met een aanvullend pensioen gekoppeld aan uw beroepsactiviteit.
• Voor een zelfstandige met een eenmanszaak is het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ) doorgaans de eerste oplossing.
• De bijdragen gestort in een VAPZ activeren een fiscaal voordeel, met een vermindering van belastingen en sociale bijdragen tot gevolg.
• Het bedrag dat u stort in een VAPZ en het fiscale voordeel zijn onderworpen aan een plafond. U kan kiezen voor een Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen (POZ) om uw VAPZ aan te vullen met een ander fiscaal voordeel.
• Het bedrag dat u aan een POZ kan besteden, wordt onder meer beperkt door de 80%-regel.

Pensioen voor zelfstandigen: een uitdaging voor later, met nu al voordelen

Waarom is het voor u als zelfstandige van belang om nu al aandacht te besteden aan uw pensioen? Eerst en vooral om een voor de hand liggende reden: het bedrag van uw toekomstige wettelijk pensioen als zelfstandige en de impact ervan op uw levensstandaard.  

Wettelijk pensioen: wat is dat?

Het wettelijk pensioen (ook de 1e pensioenpijler genoemd) is het pensioen dat de overheid u zal uitkeren op basis van uw beroepsactiviteit en de betaling van sociale bijdragen.

Het bedrag hangt af van uw inkomen, statuut (zelfstandige, werknemer of ambtenaar), loopbaanduur en gezinssituatie.

Dat wettelijk pensioen zal in elk geval lager zijn dan uw gemiddelde beroepsinkomen … en dat geldt des te meer voor zelfstandigen.

Het gemiddelde pensioen in België bedraagt €2.046 bruto (cijfers van januari 2025 gepubliceerd op PensionStat.be). Voor een zelfstandige is dat €1.243 bruto.

Om uw levensstandaard te behouden wanneer u met pensioen gaat, hebt u er dus zeker belang bij om te sparen voor een aanvullend pensioen.

Aanvullend pensioen: wat is dat?

Het aanvullend pensioen (of de 2e pensioenpijler), is een aanvulling op uw wettelijk pensioen. U bouwt dit extra pensioenkapitaal op tijdens uw professionele loopbaan, als werknemer of zelfstandige. Afhankelijk van de gekozen pensioenoplossing, kan u daarbij ook genieten van fiscale voordelen.

Pensioen 2de pijler: op eigen initiatief van zelfstandigen

Als zelfstandige neemt u zelf het initiatief en kiest u de aanvullende pensioenoptie(s) die bij u past (passen). Voor zelfstandigen met een eenmanszaak, bestaat de keuze vaak uit 2 specifieke oplossingen die op hen zijn afgestemd:

• Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen, of VAPZ
• De Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen, of POZ

Voor bepaalde geconventioneerde medische beroepen kan een premie uitgekeerd worden door het RIZIV om een aanvullend pensioen op te bouwen, zoals hier toegelicht.

Het VAPZ: de algemene pensioenoplossing voor alle zelfstandigen

Het VAPZ is vaak de oplossing die het eerst overwogen wordt voor het aanvullend pensioen van zelfstandigen met een eenmanszaak. Dat heeft verschillende redenen:

• De oplossing is toegankelijk voor alle zelfstandigen. Zelfstandigen in hoofdberoep en bijberoep, meewerkende echtgenoten met maxi-statuut, zelfstandige helpers, maar ook zelfstandige bedrijfsleiders die actief zijn in een vennootschap.
• Het fiscaal voordeel vertaalt zich in een vermindering van zowel de personenbelasting als het bedrag van de sociale bijdragen.
• De oplossing is flexibel: van jaar tot jaar kan u het bedrag aanpassen of beslissen om niets te storten.
• Uw vrij aanvullend pensioencontract kan u ook extra bescherming bieden, bijvoorbeeld bij arbeidsongeschiktheid of overlijden. Dat kan door optionele waarborgen toe te voegen aan uw contract of door te kiezen voor het sociaal vrij aanvullend pensioen, een specifieke vorm van het VAPZ.

VAPZ, sparen en fiscaal voordeel: hoe werkt het?

De werking van het VAPZ is eenvoudig:

1. U kiest een pensioeninstelling waarbij u een VAPZ-contract ondertekent.
2. U betaalt bijdragen die uw reserve opbouwen voor uw toekomstige pensioen.
3. Vanuit fiscaal oogpunt worden de bijdragen beschouwd als beroepskosten en als dusdanig in mindering gebracht in de personenbelasting.
4. Die aftrek vermindert dus het bedrag van uw belastbare beroepsinkomsten en de belastingen die u op basis daarvan betaalt.
5. Het bedrag van uw sociale bijdragen wordt berekend op basis van uw beroepsinkomen: die bijdragen kunnen dus ook dalen dankzij de aftrek van uw VAPZ-premies.
6. Het bedrag van uw bijdragen en uw belastingvoordeel is onderworpen aan een dubbel wettelijk plafond: een percentage van uw inkomsten en een absoluut maximum.
7. Het bedrag dat u gespaard hebt, ontvangt u wanneer u uw wettelijk pensioen aanvraagt. U krijgt er dus niet vroeger toegang toe (behalve om een vastgoedproject te financieren).
8. Bij de uitbetaling worden RIZIV-inhoudingen (3,55%) en een solidariteitsbijdrage (2%) afgetrokken van het bedrag. Bij overlijden komt het opgebouwde spaargeld toe aan de erfgenamen.
9. Vervolgens wordt u belast op basis van het systeem van de fictieve rente: de volgende jaren (maximaal 13) moet u in de personenbelasting een klein percentage (van 1 tot 5%) van het kapitaal (exclusief winstdeelname) aangeven.

Welke plafonds zijn er voor uw VAPZ-stortingen?

Zijn er beperkingen voor wat u in uw VAPZ mag storten, en dus een plafond voor uw fiscaal voordeel? Ja, met zowel een wettelijk minimum als maximum:

• U moet minstens €100 storten in uw VAPZ (€111 voor een Sociaal VAPZ, zie hieronder).
• Het maximumbedrag dat u jaarlijks fiscaal in mindering kan brengen, hangt in eerste instantie af van uw referentie-inkomen. In 2026 kan u maximaal 8,50% van dat inkomen storten in een VAPZ en 9,78% in een Sociaal VAPZ (zie hieronder). 
• Naast het referentie-inkomen wordt het aftrekbare maximum beperkt door een absoluut plafond. Wat uw inkomen ook is, u kan maximaal €4.251,39 aftrekken via uw VAPZ en €4.891,60 via een Sociaal VAPZ (zie hieronder).

Een alternatief: het Sociaal VAPZ

Het Sociaal Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen is een variant van het VAPZ.

Naast pensioensparen en een fiscaal voordeel geniet u een extra bescherming, via het zogenaamde solidariteitsluik. Concreet krijgen u of uw nabestaanden een financiële tegemoetkoming in bepaalde situaties: arbeidsongeschiktheid of invaliditeit, overlijden …

Een deel van de premie (wettelijk minimum van 10%) dekt die sociale tegemoetkomingen.

De verschillen tussen een VAPZ en Sociaal VAPZ

Het referentie-inkomen voor mijn VAPZ: wat is dat?

Uw referentie-inkomen is uw geïndexeerde netto belastbare beroepsinkomen van 3 jaar geleden. U vindt dat op het betalingsbericht van uw sociale bijdragen opgesteld door uw sociaal verzekeringsfonds. Bent u minder dan 3 jaar zelfstandige, waardoor u geen referentie-inkomen hebt? Dan gebeurt de berekening van uw premie op basis van het netto belastbare jaarinkomen waarop u effectief sociale bijdragen betaalt.

Uw pensioenkapitaal om een vastgoedproject te financieren

Onder bepaalde voorwaarden kan u uw VAPZ-spaargeld vóór uw wettelijk pensioen gebruiken om privéaankopen of -renovaties van onroerend goed in de Europese Economische Ruimte te financieren. Het is een interessant financieringsalternatief voor het hypothecair krediet, onder meer omdat er geen krediet-, notaris- of registratiekosten aan verbonden zijn. 

Die verrichting kan gebeuren onder de vorm van een voorschot. Afhankelijk van de gekozen formule betaalt u interesten op het geleende bedrag, of worden ze afgehouden van uw opgebouwde pensioenreserve.  

Hoe vul ik mijn spaargeld en VAPZ-voordeel aan?

Spaart u het wettelijke maximum al via uw VAPZ, en wil u verder gaan dan dat plafond? Een andere aanvullende pensioenoplossing is de Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen (POZ). Het belastingvoordeel is cumuleerbaar met dat van het VAPZ.

De POZ: voor wie? En hoe werkt het?

De Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen (POZ) is voorbehouden aan zelfstandigen met een eenmanszaak die in hoofd- of bijberoep (mits een bepaald niveau van sociale bijdragen) actief zijn. Het is ook toegankelijk voor meewerkende echtgenoten die het maxi-statuut genieten.

Voor zelfstandigen die actief zijn in een vennootschap, bestaat er een ander type oplossing: de Individuele Pensioentoezegging (IPT).

Concreet:

1. U analyseert wat u naast uw VAPZ wil sparen.
2. U kiest een pensioeninstelling waarmee u een POZ afsluit.
3. Op basis daarvan stort u pensioenbijdragen.
4. Het bedrag van uw bijdragen is echter beperkt door de 80%-regel.
5. Fiscaal geniet u een belastingvermindering van 30% van uw premie.
6. Dat fiscale mechanisme verschilt van dat van het VAPZ. U kan die 2 belastingvoordelen cumuleren.
7. Bij de storting van uw POZ-spaargeld op het moment van uw wettelijk pensioen worden er RIZIV-inhoudingen (3,55%) en een solidariteitsbijdrage (2%) afgetrokken van het bedrag, met ook een belasting van 10% voor natuurlijke personen.

De 80%-regel: wat is dat?

De 80%-regel is een wettelijk mechanisme dat een limiet vastlegt voor uw toekomstige globale pensioen, dus zowel voor wat u ontvangt via uw wettelijk als via uw aanvullend pensioen:

• De som van uw wettelijk pensioen en uw aanvullend pensioen uit de 2e pijler mag niet hoger zijn dan 80% van het bedrag van uw beroepsinkomen (dat van de laatste 3 jaar in het geval van een POZ).
• De berekening voor de toepassing van de 80%-regel gebeurt onder meer op basis van een raming van de bedragen van het wettelijk en het aanvullend pensioen (uitgedrukt in jaarlijkse rente).
• Het maximumbedrag van een POZ zal dus afhangen van de marge waarover u nog beschikt om die 80%-grens te bereiken.
• Gezien de complexiteit van de berekening, vereist de raming van uw POZ-bedrag op basis van de 80%-regel de tussenkomst van een specialist in aanvullende pensioenen.

Pensioensparen in de 3e pijler, de bonus zonder link met uw zelfstandige activiteit

Wil u uw spaarbedrag aanvullen via de aanvullende pensioenoplossingen? Met pensioensparen doet u dat met een fiscaal voordeel. De oplossingen uit de 3e pensioenpijler zijn niet gelinkt aan uw beroepsactiviteit. Ze zijn toegankelijk voor alle Belgische burgers vanaf 18 jaar en het belastingvoordeel is cumuleerbaar met dat van uw aanvullend pensioen.

Zelfstandigen met een eenmanszaak: 1 pensioen, meerdere oplossingen

Wat moet u onthouden uit dit artikel?

Ten eerste dat de pensioenvoorbereiding een echte uitdaging is voor zelfstandigen met een eenmanszaak. En dat fiscale voordelen aanvullende pensioenoplossingen interessant maken.

Omdat de oplossingen en mechanismen vaak cumuleerbaar zijn, hebt u er alle belang bij om voor een globale aanpak te kiezen voor uw pensioenvoorbereiding. Door te kiezen uit de verschillende opties, zonder u te beperken tot een VAPZ, kan u uw voordeel en uw spaarbedrag voor later maximaliseren.