Pensioen zelfstandigen, pijlers, fiscale voordelen: dit moet u weten

Pensioen voor zelfstandigen: wat moet u onthouden?

• In België is het wettelijke pensioen (d.w.z. door de overheid uitgekeerd) van zelfstandigen doorgaans lager dan dat van werknemers en ambtenaars.
• Het bedrag zal lager zijn dan wat u tijdens uw loopbaan verdiend hebt en is waarschijnlijk onvoldoende om een bevredigende levensstandaard te behouden.
• U kan via verschillende mechanismen sparen om uw toekomstige wettelijke pensioen aan te vullen, en nu al een belastingvoordeel krijgen.
• Afhankelijk van hun aard worden die spaarmogelijkheden ingedeeld in 4 pijlers.
• Voor zelfstandigen is het systeem van het aanvullende pensioen vaak het interessantst.

Pensioen voor zelfstandigen in België: 4 pijlers

Als we over uw pensioen praten, hebben we het over het inkomen dat u krijgt wanneer u stopt met uw beroepsloopbaan. En dat toekomstige pensioen hangt af van wat u vandaag doet.

Er zijn immers verschillende manieren om uw pensioen samen te stellen. Eerst en vooral dankzij uw beroepsinkomsten en de betaling van sociale bijdragen in die context. Maar ook via verschillende spaarmechanismen die gestimuleerd worden door een belastingvoordeel. Of door te sparen op de manier die u wenst, maar zonder belastingvoordeel.

In België zijn die verschillende mechanismen onderverdeeld in pijlers: de 4 pensioenpijlers.

Wat u daarover moet onthouden? Al die mechanismen en hun voordelen zijn vaak cumuleerbaar. U kan dus kiezen uit de verschillende pijlers, en soms zelfs meerdere oplossingen binnen eenzelfde pijler selecteren om het voordeligste pensioen op te bouwen volgens uw situatie.

Het wettelijke pensioen, de 1e pensioenpijler

Het wettelijke pensioen is het pensioen dat de overheid u zal uitkeren wanneer u met pensioen bent. U verkrijgt het recht op een wettelijk pensioen door te werken en sociale bijdragen te betalen (mits naleving van een aantal voorwaarden).

Het bedrag van uw wettelijke pensioen en de berekening ervan hangen af van 3 criteria:

• Uw beroepsstatuut: zelfstandige, werknemer of ambtenaar.
• Uw beroepsinkomsten: hogere inkomsten vertalen zich in een hoger wettelijk pensioen. Maar met een limiet: er is een maximumplafond voor het pensioenbedrag, net zoals er een drempel en dus een gewaarborgd minimum is.
• De duur van uw beroepsloopbaan: een langere loopbaan geeft recht op een hoger pensioen.

Het wettelijke pensioen van zelfstandigen in enkele cijfers

• Volgens het publieke platform PensionStat.be bedraagt het gemiddelde pensioen van een zelfstandige €1.243 (brutobedrag op 1 januari 2025).
• Op 1 september 2026 bedroeg volgens het RSVZ het minimumpensioen na een volledige zelfstandige loopbaan van 45 jaar €22.582,98 bruto per jaar voor een alleenstaande persoon, of €1.881,91 per maand. Dat minimumpensioen is pas gewaarborgd na 30 jaar loopbaan. Het bedrag voor 45 loopbaanjaren wordt gewogen volgens het aantal reële loopbaanjaren.
• Hoeveel bedraagt uw toekomstige wettelijke pensioen als zelfstandige? Hoeveel hebt u al gespaard via uw aanvullende pensioen? En vanaf wanneer kan u met pensioen gaan? Een schatting van uw pensioen en het antwoord op die vragen vindt u via uw online pensioendossier My Pension.

Het aanvullende pensioen, een belangrijke 2e pensioenpijler voor zelfstandigen

Het aanvullende pensioen zijn alle pensioenmechanismen die rechtstreeks verband houden met uw beroepsactiviteit. Aanvullende pensioenoplossingen geven allemaal recht op een voordeel, bijna altijd van fiscale aard.

Het aanvullende pensioen bestaat voor het statuut van loontrekkende en zelfstandige, maar niet voor dat van ambtenaar.

Het aanvullende pensioen is voor u als zelfstandige een essentiële uitdaging:

• Want u moet zelf het initiatief nemen om uw aanvullende pensioenoplossingen te kiezen. Als u niets doet, hebt u dus niets.
• Ook al evolueert het door de recente hervormingen, toch blijft het pensioen van zelfstandigen doorgaans lager dan dat van werknemers en ambtenaars.
• De voordelen, fiscaal of van een andere aard, zijn aanzienlijk en kunnen vaak gecumuleerd worden. Dat betekent dat u meer kan sparen tegen gunstige voorwaarden.

De belangrijkste aanvullende pensioenoplossingen voor zelfstandigen

Er zijn dus meerdere aanvullende pensioenoplossingen voor zelfstandigen mogelijk, en u kan ze vaak cumuleren.

Sommige hangen af van het statuut van uw activiteit: zelfstandige met een eenmanszaak of bedrijfsleider van een vennootschap. Andere zijn specifiek gericht op uw activiteit en beroepssector, met name die van de medische beroepen.

Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen, of VAPZ

Het VAPZ: voor wie?

Het VAPZ is ongetwijfeld de meest algemene en toegankelijke aanvullende pensioenoplossing. De overgrote meerderheid van de zelfstandigen kan ervoor kiezen: zelfstandigen die via een eenmanszaak of in een vennootschap actief zijn, meewerkende echtgenoten, zelfstandige helpers … Gezien de zeer ruime dekking wordt het VAPZ vaak als eerste oplossing aangeboden wanneer u uw aanvullend pensioen wil opbouwen.

Hoe werkt het VAPZ?

Zoals we hier uitleggen, kiest u een pensioeninstelling waarmee u een vrije aanvullende pensioenovereenkomst voor zelfstandigen opmaakt. U bepaalt het bedrag dat u jaarlijks gaat sparen, en u kan dat ook verdelen in maandelijkse premies.

U trekt het bedrag van uw VAPZ-premie fiscaal af als beroepskosten.

Het resultaat? Uw belastbare grondslag daalt en u betaalt dus minder personenbelasting. En zo verlaagt u ook uw sociale bijdragen, want die worden berekend op basis van uw beroepsinkomen.

Met interesten laat u uw kapitaal renderen en wat u via uw VAPZ spaart, krijgt u uitbetaald wanneer u met wettelijk pensioen gaat (na aftrek van bijdragen).

POZ: de aanvulling op het VAPZ voor zelfstandigen met een eenmanszaak

Oefent u uw zelfstandige activiteit uit als natuurlijke persoon? Dan kan u het maximumbedrag dat u spaart via uw VAPZ aanvullen door te kiezen voor een Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen (POZ). U krijgt in dat geval een belastingvermindering, een ander type belastingvoordeel dan bij het VAPZ. U spaart dus meer door de fiscale voordelen van het VAPZ en de POZ te cumuleren.

De Individuele Pensioentoezegging, of IPT, via uw vennootschap

Dat aanvullende pensioen is voorbehouden aan zelfstandigen die actief zijn in een vennootschap. Hoe werkt het? De vennootschap betaalt een premie om een pensioenkapitaal op te bouwen dat uitgekeerd wordt aan de bedrijfsleider wanneer die met pensioen gaat. Het is dus de vennootschap die bijdraagt ten voordele van haar bedrijfsleider.

U kan een IPT perfect combineren met een VAPZ. Dan profiteert u tegelijkertijd van de fiscale voordelen van beide oplossingen.

Wat zijn de verschillen tussen een VAPZ en IPT?

Net als bij het VAPZ kan u het bedrag van uw IPT-premie fiscaal aftrekken als beroepskosten, maar met enkele belangrijke verschillen:

• Omdat uw vennootschap de IPT betaalt, gebeurt de fiscale aftrek en het daaruit voortvloeiende voordeel in de vennootschapsbelasting. Voor een VAPZ gebeurt de aftrek in de personenbelasting.
• De wettelijke plafonds voor de premies zijn niet dezelfde en hangen niet af van dezelfde criteria, zoals hier voor het VAPZ en hier voor de IPT beschreven.

Individueel pensioen met fiscaal voordeel in de 3e pijler: pensioensparen voor iedereen

In tegenstelling tot het aanvullende pensioen zijn de pensioenoplossingen van de 3e pijler niet noodzakelijk afhankelijk van een beroepsactiviteit.

Dat fiscale voordeel is cumuleerbaar met de voordelen van de aanvullende pensioenoplossingen. Dat wil zeggen dat u als aanvulling op uw wettelijke pensioen als zelfstandige (1e pensioenpijler) zowel kan kiezen voor een aanvullend pensioen (2e pensioenpijler) als voor de spaaroplossingen uit de 3e pensioenpijler … en dat alles met het maximale belastingvoordeel van elk van de mechanismen.

Pensioensparen en langetermijnsparen, de 2 oplossingen van de 3e pensioenpijler

De belangrijkste oplossingen van de 3e pijler zijn individueel pensioensparen en langetermijnsparen. U hebt in beide gevallen de keuze tussen een formule met of zonder kapitaalbescherming, maar met een hoger potentieel rendement.

Welk fiscaal voordeel voor individueel pensioensparen?

Individueel pensioensparen is toegankelijk voor iedereen, zonder verband met de beroepsactiviteit. Elke Belgische burger is dus vrij om van die pijler te profiteren en het daaraan verbonden belastingvoordeel te krijgen.

Het belastingvoordeel dat u uit pensioensparen haalt, is een belastingvermindering. U geeft aan wat u in uw aangifte voor uw personenbelasting gestort hebt en een bepaald percentage (tot 30%) van het bedrag van die premie wordt in mindering gebracht bij de belastingberekening.

Het standaardbedrag dat u in 2026 kan storten voor pensioensparen bedraagt €1.050. Dat wettelijke bedrag kan jaarlijks evolueren.
Goed om te weten: start u met pensioensparen voor uw 55e? Dan wordt er een anticipatieve taks van 8% afgehouden op het bedrag dat u al spaarde op uw 60e. Maar wat u nadien tot uw wettelijke pensioenleeftijd nog stort, is wel vrijgesteld. En dat maakt die vorm van sparen nog interessanter.

Als u vanaf 55 jaar aan pensioensparen doet, wordt diezelfde taks van 8% 10 jaar na het afsluiten van het contract afgehouden.

Welk fiscaal voordeel voor langetermijnsparen?

In tegenstelling tot individueel pensioensparen is langetermijnsparen enkel mogelijk als u een beroepsinkomen (of vervangingsinkomen) hebt.

Het fiscale voordeel van langetermijnsparen is ook een belastingvermindering, gelijk aan 30% van uw premiebedrag. Dat voordeel kan u in principe cumuleren met pensioensparen.

Wat u bij langetermijnsparen kan storten en aftrekken, hangt af van het bedrag van uw inkomsten, met voor 2026 een maximum van €2.450. Het bedrag dat u kan storten en aftrekken kan bovendien beperkt worden door andere aftrekposten in uw belastingaangifte, bijvoorbeeld een nog aftrekbaar hypothecair krediet.

Vrij sparen, de 4e pijler van het pensioen

De 4e en laatste pensioenpijler uit het Belgische pensioensysteem is het vrij sparen. Een spaarrekening, fondsen, aandelen, obligaties, vastgoed … In tegenstelling tot de 3 andere pijlers geniet u met die oplossingen geen fiscaal pensioenvoordeel.

Wat moet u nu onthouden van al deze uitleg? Vooral dat de oplossingen en mechanismes voor uw pensioen vaak cumuleerbaar zijn. U hebt er dus alle belang bij om uw pensioenvoorbereiding globaal aan te pakken. Door verschillende opties te combineren, kan u uw voordeel en uw spaarbedrag voor later maximaliseren.